‘AT NINE O’CLOCK, by full daylight, he awoke. “The second day of Christmastide has broken,”” he thought.’ It’s Boxing Day today. For anyone, like me, who didn’t know what ‘boxing’ stands for in Boxing Day: apparantly it is a tradition to give away boxes of food and clothing to the poor. With that out of the way, let’s look at hapaxes in today’s chapter of The Evenings!
Hapax Legomena are words that occur only once in a given text. Today’s chapter contains quite a lot of them, such as christmastide in the quote above. You can easily index all hapaxes using the Lexical Diversity Calculator yourself, if you whish.
Other hapaxes are daylight, alleyway, and, I’m sorry it caught my eye, fart. I took the liberty of looking into the use of this last word in the chapter — never waste a good rabbit hole when you find one.
Fart occurs in the following snippet: ‘”Do you know what that reminds me of?” Frits said suddenly. “Of my grandfather, who’s dead now, the old fart. […]”‘ Aha, it’s not a literal use of fart! Let’s see how Frits calls his grandfather in the original text, as I don’t recall seeing the Dutch equivalent of fart being used this way. In the Dutch text, it reads ‘”Weet je waar ik aan denken moet?” zei Frits plotseling, “aan mijn grootvader, hij is nou dood, die oude hoer. […]”‘ How interesting, oude hoer is translation into old fart. If you ask me, altough both the original and the translation explicitly mention oud/old, old fart does not have the idiomatic meaning of oude hoer in Dutch, which has to do with excessive talking, whining or nagging.
I couldn’t help myself and went over to the Etymologiebank to check my intuitions. Sure enough, it says ‘ouwehoeren komt al voor in Kamertjeszonde (1896) van Herman Heyermans. En het scheldwoord ouwehoer (zeurder) werd al teruggevonden in ‘Het Sermoen’, een geschrift in het Maastrichts uit 1729!’ (‘Ouwehoeren (whining) already appears in Herman Heyermans’ Kamertjeszonde (1896). And the insult ouwehoer (whiner) was already found in Het Sermoen, a Maastricht dialect work from 1729!’ Apparantly, reading the rest of the entry on ouwehoer(en), the verb ouwehoeren became popular among soldiers in in the former Dutch East Indies.
Now, I could be mistaken, but old fart generally refers to old-fashioned persons, not overtly talkative ones. In today’s chapter, the quote appears in an episode in which Frits talks to Maurits, right after the following segment: ‘”You had better keep your mouth shut,” said Maurits, “you talk too much.” “Come now,” Frits said, “I know what I’m saying. Don’t worry. Besides, I have a great respect and fondness for you.” Maurits grimaced.’ So, we are definitely in the realm of people talking too much, and it seems the translation of oude hoer into old fart doesn’t cover that aspect.
Interestingly, my wife, who is reading the Dutch original this year, told me that a couple of pages before the occurrence of oude hoer referring to Frits’ grandfather, Frits refers to himself as follows: ‘Ik ben niet zo’n oude hoer, om zo iets te zeggen.’ Here, the English translation reads ‘I’m not the kind of gasbag who would say something like that.’ So, here oude hoer is translated into gasbag, which, according to the Cambridge Dictionary means ‘a person who always talks too much’. I guess that translation reflects the original much better.
As I was working on a very brief piece on the Hirsch-Popescu Point (HPP) in one of the chapters of Reve’s The Evenings, it occurred to me that the Lexical Diversity Calculator does calculate the Hirsch-Popescu Point, but that it didn’t yet offer the option to actually look at the sorted frequency table used for determining the HPP. As that table can be very informative, I now implemented the displaying of it in Lexical Diversity Calculator. The actual HPP, so the word which has a position in the sorted frequency list that matches it frequency, is marked in bold and red for easy identification.
Christmas day! Frits woke up a quarter to eight and ‘his first thought was: “It is Christmas Day.”‘ I must admit that my first thought was of coffee.
Today’s chapter of The Evenings hosts almost 7.000 words (6993 to be precise), of which 1585 are different. That means the chapter has a type-token-ratio of 0.23, and the mean word length of 4 letters, both (dated) indicators of readability. As I worked on an online implementation of the so-called Hirsch-Popescu Point recently (see https://www.reuneker.nl/2025/12/hirsch-popescu-point-added-to-lexical-diversity-calculator), I thought it would be fun to see where that point, at which the frequency of a word matches its position in a sorted distribution table, lies in this chapter.
The Hirsch-Popescu Point (red) in chapter 4 of The Evenings.
Using the Lexical Diversity Calculator, it turns out the Hirsch-Popescu Point is 32: the word no occurs 32 times, and is the 32nd word in the word distribution. Going back to the text, we encounter it early on, right after Frits’ initial thought of it being Christmas Day actually: ‘On the window he saw no frost flowers.’
Have fun reading on this Christmas Day, and have a nice Christmas of course!
It’s already the third day of reading The Evenings, and I thoroughly enjoyed yesterday. Baldness is a recurring theme throughout the book — an early sign of mortality, and I found it interesting to see how Frits expressed his gnarly remarks on his brother ‘getting extremely bald’. Yes, in English too, it sounds both astonishingly direct and funny.
Today, I’m reading chapter 3, and I thought I would extract keywords from that chapter using the tool available at https://www.reuneker.nl/files/keyword. Now, to index keywords, you need a reference corpus, because otherwise, you’d just get the most frequent words, which, in almost all cases, are ‘just’ grammatical words like the, a, he et cetera. Indeed, looking at the top 3 below, you immediately see what I mean.
In the keyword tool mentioned, you can select the British National Corpus (BNC) as a reference. That isn’t perfect, because it doesn’t match genre (newspapers vs literature) nor period, but as, again, it’s just for fun, let’s not get to picky about that. Pasting the third chapter into the tool and pressing ‘extract keywords’ gives the following results.
So yes, Dutch names are significantly more frequent in The Evenings than in the BNC. Not that surprising, of course, but if we glance over the names, we see words like said, which makes sense, because Frits talks a lot, and not only to himself. I was surprised to also see wortel (carrot) in the list, but this too is a name, introduced in a proto-bond like ‘My name is Wortel. Arend Wortel.’
Again, these little test are just for fun. One chapter is a bit short to do a keyword analysis on, the reference corpus isn’t perfect, and there are technical details concerning apostrophes and the like to deal with, but a brief quantitative look at a chapter just gives a nice and different little insight into a text many know so well.
Today, we’re reading chapter 2 of The Evenings. I thought it would be fun to look at sentence lengths in that chapter and compare them between the original Dutch text and the English translation. There’s no reason to expect a real difference — it’s simply for fun.
First, the Dutch text. pasting the chapter into the sentence-length calculator at https://www.reuneker.nl/files/senlen tells us that there are 650 sentences, with a total number of 6720 words, and an average of 10.34 words per sentence (sd = 6.28). For the English translation, there were 3 sentences more (653), with a total number of 7135 words, and an average of 10.93 words per sentence (sd = 6.81). We already see that these numbers are very similar, but let’s test for a difference anyway to see if there’s something interesting to be learned.
Using the t-test calculator at https://www.reuneker.nl/files/t we get the following results. For De avonden (n=650), the sum total of words is 6720, the minimum number of words in a sentence is 2, the maximum is 40, the mean is 10.34, the median is 9 words, and the standard deviation is 6.28 words. For The Evenings (n=653), the sum total of words is 7135, the minimum number of words in a sentence is 2, the maximum is 44, the mean is 10.93, the median is 9 and standard deviation is 6.81. The difference in sentence lengths between The Evenings and De avonden is not significant (t (1301) = 1.62; p >= 0.05). The effect is negligible (Cohen’s d = 0.09; Cohen, 1988). In a boxplot, that looks like this — indeed, nearly identical.
So, which sentences are those very long ones, then? And are they the same sentences across both editions? The answer is yes, as you can see below.
Dutch
Op de trap, bij de kaartencontrole, troffen ze elkaar weer en liepen langs een spandoek met het opschrift Berends gymnasium, 1926-1946 naar boven, waar ze in een hal, kleiner dan die beneden, voor de ingang van een zaal kwamen.
English
At the foot of the stairs, where the ticket takers stood, they met up again and climbed past a banner reading Berends Gymnasium, 1926-1946 and then, in a hall even smaller than the one below, found themselves before the entrance to an auditorium.
Today, December 22nd of 2026, is the first day of reading The Evenings, the translation of De avonden by Gerard Reve. Reading this classic from 22-31 December is a tradition in Holland, although I have no clue how many people actually do it. This year, however, my wife also joins, so that makes for at least two. By reading it from 22 December until New Year’s, a chapter a day, each chapter matches the day on which you read it.
It was kind of a weird experience reading the first chapter in English today. I know the book so well from all the annual readings, that I remember some passages by word. And now, of course, the actual words have changed. My first impression is that it makes the scenes at home with Frits, his mother and father less ‘stingy’, a bit nicer and more comfortable than they appear in the Dutch text — especially where Frits is concerned, because he really isn’t a very nice person. This is reflected less in this English translation, I think. As I’ve read only the first chapter yet, let’s not draw any real conclusions yet, though.
As I’m not only a nerd with respect to literature, but also to numbers, I conducted some quick lexical tests on the first chapter. I found it quite funny to see that one of the strongest n-grams in the chapter, and probably throughout the book, turns out to be the fourgram ‘he said to himself’.
Fourgrams in the first chapter of ‘The Evenings’
Yes, Frits talks to himself quite a lot, which is part of the appeal of the book, I think: you get to know Frits on a really personal, intimate level, as you not only are invited into his inner musings, but you can also frequently witness the differences between what Frits actually thinks, and what he eventually says.
Al jaren lees ik van 22 december tot en met oudjaar *De avonden* van Gerard Reve. Zo’n traditie vind ik heerlijk, niet in de laatste plaats omdat je weet dat je niet alleen bent — je bent natuurlijk bij de beslommeringen van Frits van Egters, maar ik bedoel vooral dat er nog meer mensen zijn die precies op deze dagen steeds een hoofdstuk uit deze literaire klassieker lezen. Zie daarvoor overigens ook het commentaar op https://neerlandistiek.nl/2025/12/zo-ver-weg-van-och-jeetje-achguttoch en lees dan vooral ook de mooie recensie van Marc van Oostendorp van Eric de Rooijs *Uit tallozen, jij*.
Toch is een beetje variatie op z’n tijd ook niet vervelend. Zo las ik vorig jaar voor de verandering eens de ‘verstripping’ van Dick Matena, het jaar ervoor, als ik het me goed herinner, de tweede druk en het jaar daarvoor de eerste. Ook heb ik een jaar met veel genoegen het luisterboek op cd beluisterd (inmiddels natuurlijk ook al weer hartstikke ouderwets), waarop een al oude Reve het boek voorleest. Heerlijk. Maar wat blijft er dan over voor dit jaar?
De Avonden in Engelse vertaling
Niet lang na het verschijnen ervan staat hier ook de Engelse vertaling *The Evenings* in de kast, maar die uitgave heb ik nog steeds niet gelezen. Dat wordt ‘m dus dit jaar. Afkicken van moeders ‘hoei boei’? Misschien, want dat is in de vertaling van Sam Garret *goodness gracious* geworden, dat ik overigens toch vooral uit Jerry Lee Lewis’ *Great Balls of Fire* ken.
The Hirsch-Popescu Point (Popescu & Altmann, 2006) is an interesting metric to assess repetition in a text. It is determined by first calculating the frequency distribution of all words in the text. Then, words are ranked from the most frequent to the least frequent. The H-P Point is then defined as ’the point in which the ranking of a word in the distribution matches its frequency, just like the h-index in academia’ (see Nunes, Ordanini, Valsesia, 2017, p. 20; Hirsh, 2005). Indeed, the h-index is a well-known measure of productivity and citation impact of publications. The smaller the H-P point, the less repetition a text contains and vice versa, i.e, the greater the HP-point, the more repetition a text contains.
If we apply the calculation to an example text, we easily see how it works exactly. The text used here is Sylvia Plath’s poem ‘Lady Lazarus’ (1965), and the resulting frequency table (distribution of words) can be seen below.
In this table, we see that the word of occurs eight times in the poem, and it is also ranked at position eight in order from most to least frequent words. Therefore, 8 is the H-P Point. Of course, this frequency table, the sorting and determining the actual point at which frequency and order coincide is done by the Lexical Diversity Calculator for you, as can be seen below.
In de aanstaande publicatie ‘Onthoud de gebiedende wijs! De spelling van de gebiedende wijs in het voortgezet onderwijs’ in Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (TNTL) die ik samen met Franka Hogewoning schreef, zochten we uit hoe het nu precies zit met de gebiedende wijs wees, als in ‘Wees nou eens stil!’. Je hoort tegenwoordig ook wel ‘Ben stil’, maar die vorm lijkt toch nog niet helemaal doorgebroken. Wat is het verhaal?
Persoonsvormen zijn werkwoordsvormen die congrueren met hun onderwerp en die aanduiden of een gebeurtenis of een situatie gelijktijdig ofwel voortijdig is aan het spreekmoment. In de Algemene Nederlandse Spraakkunst wordt de gebiedende wijs een persoonsvorm genoemd, ook al is het onderwerp van de zin niet uitgedrukt, zoals in ‘Ga zitten.’ (Haeseryn et al. 1997: 44). In de traditionele grammatica heeft de gebiedende wijs twee vormen. De eerste en meest gebruikte vorm is gelijk aan de stam of eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd (zie o.a. Van der Velde 1956: 77; Nederlandse Taalunie 2005: 75). Zo stelt Onze Taal dat in ‘Word lid van Onze Taal’ […] word een gebiedende wijs [is] en die is gelijk aan de ik-vorm van het werkwoord. Er komt dus geen t achter word.’ In sommige bronnen wordt vermeld dat de vorm gelijk is aan ‘de vorm van het werkwoord die hoort bij de tweede persoon, met jij erachter’ (Renkema 2020: 451; zie ook Den Hertog 1903: 39). Die laatste omschrijving lijkt, ook getuige de opmerking ‘we mogen noem als vorm voor de 1e pers. enkelvoud niet gelijkstellen met noem als vorm voor de gebiedende wijs, zoals vergelijking met ben en wees leert’ in de Spraakkunst van Rijpma en Schuringa (1972: 69), als instructie, ingewikkelder, maar wel correcter. Hieronder laten we zien wat dat nu met wees te maken heeft.
Bij enkele vormen is de specifieke werkwoordsvorm voor de gebiedende wijs in gebruik gebleven en daarin zien we de overeenkomst met de persoonsvorm van de tweede persoon enkelvoud, zoals in ‘Wees jij nu eens stil!/Wees nu eens stil!’ en niet met die van de eerste persoon enkelvoud, zoals in ‘Ik ben stil./? Ben nu eens stil!’ Hier zien we tevens waarom de gebiedende wijs als persoonsvorm wordt gezien; wees is de specifieke vorm die hoort bij de gebiedende wijs van het werkwoord zijn. De gebiedende wijs ben lijkt wel in opkomst te zijn, maar behoort volgens de Algemene Nederlandse Spraakkunst (nog) niet tot de standaardtaal (Haeseryn et al. 1997: 66-67). Wel speelt regio een rol (Onze Taal). Proeme stelt dat ‘de persoonsvormen in imperativuszinnen geheel overeenkomen met persoonsvormen in mededelende zinnen’ en dat er daarom in imperatiefzinnen, net als in mededelende zinnen, ook werkwoordsvormen voor kunnen komen die niet in tegenwoordige tijd staan (1984: 248).
Volgens De Haan (1986: 253) is de gebiedende wijs als specifieke werkwoordsvorm door taalverandering verdwenen, op ‘een relict als de vorm wees bij zijn’ na. De infinitief zijn is, volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal, een jongere pendant van wezen die in het Middelnederlands al sterk aanwezig is. Toch blijft wezen ook buiten de gebiedende wijs nog tot in de twintigste eeuw in gebruik, vooral in geschreven taal (WNT). Vroeger was er een aparte vorm voor de gebiedende wijs, maar de gebiedende wijs is veranderd in een zinstype dat voldoet aan een of meer kenmerken, zoals het ontbreken van een onderwerp, een persoonsvorm die vooraan staat in de zin, een werkwoordsvorm die bestaat uit de stam en in de tegenwoordige tijd staat. De opmars van zijn ten koste van wezen lijkt echter (nog) niet de imperatief wees te hebben verdrongen.
In Nederlandse liedteksten doet la het uitermate goed. In ‘Dans je de hele nacht mij?’ van De Sjonnies (1995) bijvoorbeeld komt het 279 keer voor — ja, 279 keer! Dat betekent dat bijna 65 procent van alle 433 woorden in deze meezinger la is. Ook klankverwanten ah, na en da blijken populair, zoals in Suzan en Freeks hit ‘Onderweg Naar Later’ uit 2021: ‘Ik hoop dat het iets is wat nog blijft als het straks zomer is geweest na na na […]’.
)](/wp-content/uploads/imports/20251204080604-1764757678873.jpg)