In de Volkskrant van 24 juni 2026 werd in het artikel Me, myself and I aandacht geschonken aan nieuw onderzoek in Plos One (Golubickis, 2026), waaruit blijkt dat de teksten van Amerikaanse en Duitse (‘Westerse’) popmuziek egocentrischer worden, terwijl dat niet geldt voor Japanse en Chinese (‘oosterse’) popmuziek. De westerse, traditioneel als individualistische bestempelde samenlevingen bleken de afgelopen vijftig jaar popmuziek te produceren en consumeren waarin steeds meer voornaamwoorden in de eerste persoon enkelvoud (ik, mij, mijn) worden gebruikt. Dat gold voor de onderzochte vijftig jaar aan teksten uit de oosterse popmuziek niet; daarin werd geen significante toe- of afname gevonden van de eerste persoon enkelvoud. Het onderzoek maakte ons direct warm voor een Nederlandse variant. Hoe zit dat in zestig jaar Nederlandstalige popmuziek? Wij zochten het uit.
Omdat we het stuk op het genoemde platform niet te complex en vooral ook niet te lang wilden maken, schrapten we een en ander, vooral met betrekking tot de statistische analyse. Die kan uiteraard nog uitgebreider worden beschreven en wie weet doen we dat voor een publicatie nog een keertje, maar voor nu volgt hieronder een kort verslag van de regressieanalyse die we uitvoerden, vooral in reactie op een vraag van Henk Wolf op Neerlandistiek. Zie het onderstaande dus vooral ook als aanvulling op het Neerlandistiek-stuk en niet losstaand, want daarvoor heb je de context van het Neerlandistiek-artikel nodig.
We voerden een lineaire regressieanalyse uit op de data, waarmee we keken in hoeverre jaar een factor was die veranderingen in de mate van gebruik van voornaamwoorden kon voorspellen. Daaruit bleek dat jaar voor eerste persoon enkelvoud en meervoud en voor tweede persoon enkelvoud inderdaad voorspellende waarde had. Dat effect was bij de eerste persoon enkelvoud het sterkst (F = 24.59, p < .001; β = .072, 95% CI [.034, .070], t = 4.96, p < .001), waarbij jaar 29 procent van de verandering in ik-gebruik verklaarde, op de voet gevolgd door tweede persoon enkelvoud (F = 22.01, p < .001; β = .04, 95% CI [.031, .068], t = 4.69, p < .001), waarbij jaar 27 procent van de verandering in jij-gebruik verklaarde. Ook de verandering in eerste persoon meervoud (wij) bleek significant met jaar samen te hangen, maar dat effect is vele malen kleiner (F = 4.00, p = .05; β = .008, 95% CI [.000, .474], t = 2.00, p = .05) en jaar verklaart slechts zes procent van de lichte toename. Voor de tweede persoon meervoud werd geen significant effect gevonden (F = 0.46, p > .05; β = .000, 95% CI [-0.332, .168], t = .68, p > .05).
Popmuziek zou niet meer zijn wat het geweest is. Uit onderzoek blijkt dat Amerikaanse popteksten de afgelopen vijftig jaar steeds herhalender zijn geworden. Daarvoor is een goede reden: hoe meer herhaling een liedtekst bevat, hoe groter de kans dat het liedje hoog eindigt in de hitlijsten. Maar geldt dat ook voor Nederlandse hits? ‘Zing deze dan nog een keer’ van Diggy Dex (Treur niet, ode aan het leven; 2015) doet vermoeden van wel, de Sjonnies grossieren in ‘la la’s’ (Dans je de hele nacht met mij; 1995) en Willeke Alberti zingt maar liefst 52 keer ‘Carolientje’ in haar gelijknamige hit uit 1977. In deze interactieve lezing met quiz onderzoeken we in een verzameling van Top 40-liedteksten (1965-2025) of herhaling ook in Nederlandse popteksten toeneemt en hitpositie beïnvloedt.
Meer informatie over het festival zelf vind je hieronder.
Ontdek wat Leidenaren zongen in de zeventiende eeuw, ontcijfer eeuwenoud spijkerschrift, leer Koreaans lezen in slechts veertig minuten, test je kennis over de klassieke oudheid, duik in een escaperoom over Afrikaanse stemmen of achterhaal welk spel Trump speelt. Maak op de Talenmarkt op een laagdrempelige manier kennis met de vele talen die in Europa worden gesproken en neem een kijkje bij de bijzondere collecties van de Universitaire Bibliotheek.
‘Ik Heb die bon gepakt. Terrasje zon gepakt. Voor ik ging heb ik een jonko op ‘t balkon geklapt. Als ik morgen ga, heb ik geen spijt van dat,’ aldus Donnie in het nogal ‘ikkige’ nummer Bon gepakt (2023). In de Volkskrant van 24 juni 2026 werd in het artikel Me, myself and I aandacht geschonken aan nieuw onderzoek in Plos One waaruit blijkt dat teksten in ‘westerse’ popmuziek egocentrischer worden, terwijl dat niet geldt voor ‘oosterse’ popmuziek.
Het onderzoek maakte Milou Andree, Vivien Waszink en mij direct warm voor een Nederlandse variant. Hoe zit dat in zestig jaar Nederlandstalige popmuziek? Staat ‘ik+jij‘ gelijk aan ‘wij‘? En is hiphop egocentrischer dan het levenslied? Wij zochten het uit. Lees het hele verhaal vanaf morgen (vrijdag 23 juli 2026) op Neerlandistiek.
Eerste persoon (ik, wij, et cetera) in Nederlandstalige hits.
Op basis van een telefonisch interview met journalist Joppe Gloerich word ik genoemd in het artikel Het rijmt niet, maar het klinkt wel (goede titel!) in de zomerspecial ‘Lezen & Luisteren’ van Elsevier Week Magazine. Het is een leuk stuk geworden, al klopt de uitspraak/het citaat niet en staat er een verkeerd aantal jaren in (zeventig in plaats van zestig jaar aan popmuziek). Toch is het leuk om geïnterviewd te worden en dan in een gedrukt blad te staan.
Zomerspecial ‘Lezen & Luisteren’ van EW Magazine.
Het stuk staat helaas achter een betaalmuur, dus het moet óf gekocht worden, of je zult het moeten doen met het korte stukje hieronder. Veel leesplezier!
Fragment uit ‘Het rijmt niet, maar het klinkt wel’.
‘Ik wou dat ik een engel op mijn schouders had, want het leven is een bitch …]’ Zo begint het refrein van [*Engeltje* door Je Broer, DJ Paul Elstak en Dr. Phunk. Deze clubhit stond in 2017 maar liefst acht weken in de Top 40. Het is niet alleen een knaller, maar ook een meezinger, want het scoort van de 700 Nederlandstalige nummers in de jaarlijsten van 1965 tot en met 2025 het hoogst op refreinherhaling, zagen Vivien Waszink, Milou Andree en ik in ons lopende onderzoek naar Nederlandstalige popmuziek.
Het refrein wordt maar liefst vijf keer gezongen en het maakt daarmee 85 procent uit van de gehele liedtekst — meer dan misschien wel de ultieme meezinger *Viva Hollandia* van Wolter Kroes uit 2008!
Voor onderzoek naar herhaling in popmuziek dat ik samen met Vivien Waszink en Milou Andree uitvoer, hebben we alle Nederlandstalige liedteksten uit de jaaroverzichten van de Top 40 van 1965 tot en met 2025 verzameld. We zijn nog flink aan het datachecken, maar de collectie geeft al wel een mooi beeld van het aandeel Nederlandstalig in de jaarlijkse Top 100.
Nederlandstalig in de Top 40 (Reuneker & Waszink, 2022), afbeelding Onze Taal
Tot het 2025 werd… maar liefst dertig procent van de populairste nummers is Nederlandstalig in 2025 en daarmee is het toch wel het piekjaar der piekjaren!
