Voorafgaand aan de zomervakantie beleef ik altijd veel plezier in het samenstellen van een mooie leesstapel voor in de zon bij de koffie. Ik koop dan geen nieuwe boeken, want er staan er altijd nog wel wat in de kast die ik nog wil lezen. Deze zomer staat in ieder geval Murakami’s Kafka op het strand, dat door een groepje studenten gelezen wordt, op het programma. Voor mij is het een herlezing, maar de eerste keer dat ik de mooie roman las, is al flink wat jaren geleden, dus rouwig ben ik daar niet om. Toch heb ik, tijdens de vakantie naar Oostenrijk en Italië, dat boek en het leesschema dat een van de studenten opstelde, weggelegd en ingeruild voor Donna TarttsThe Secret History — zo’n moderne classic die al jaren in de kast stond, maar die ik, wellicht door de omvang, steeds maar niet pakte. Tot nu dus.
Het was heerlijk om, afwisselend in de Oostenrijkse en Italiaanse Alpen en zon, voor het slapen en gewoon lekker aan een meer te lezen. Als ik de tijd ervoor maak, vind ik een dik boek heel fijn — niet gehaast, maar gewoon rustig lezen en dat lekker lang laten duren. Maar dan moet het natuurlijk wel een goed boek zijn. Ik keek erg uit naar The Secret History, een collegeroman over een aantal jonge vrienden die met elkaar gevormd worden door het academische leven.
Het boek is opgedeeld in twee delen en het eerste deel voldeed eigenlijk heel goed aan die verwachting. Er was niet per se een heel duidelijke plot, al was vanaf het begin — een flashback — wel duidelijk dat er een grote gebeurtenis aan zat te komen, maar ik las vooral over Richard Papen, een jongen die vanuit een simpel milieu het academische leven betreedt en zijn weg door het bestaan moet vinden. Dat sprak me erg aan, maar het boek neigde in deel twee meer in een misdaadroman, zeker niet oninteressant, maar ik had er beduidend minder mee. Er kwam een soort spanning bij kijken en zo’n leidende vraag (Worden ze gepakt? Komt iemand erachter?) die de hele plot stuurt. Het eerste deel was juist meer een situatiebeschrijving en coming-of-age-verhaal. Van mij had het daar eigenlijk wel bij mogen blijven.
Toch heb ik erg van het boek genoten en het bijna uitgelezen op vakantie. Dat zal je altijd zien; dat je nog een wat pagina’s ongelezen mee naar huis neemt. Maar ja, hoe erg is dat? De Italiaanse koffie staat ook hier klaar, de balkondeuren kunnen open en toen twee dagen na thuiskomst mijn zoontje ’s middags lekker op zijn bedje lag, las ik alsnog de ontknoping. Nu terug naar Murakami — zeker geen strafwerk.
Hoe kom je aan goede, betekenisvolle boeken? En dan bedoel ik niet hoe je die boeken in je bezit krijgt, dat spreekt voor zich, maar hoe je ze op het spoor komt. De boeken die tot nu toe de grootste impact op mijn leven hadden, waren niet zelden toevalstreffers, zoals Yukio Mishima’s*Het gouden paviljoen* (1956) dat in de boekenkast van mijn muziekleraar stond en door een geïmproviseerd riedeltje op de mondharmonica – ik deed een poging tot een toonladder – ter sprake kwam. Het is een prachtige, schokkende en emotionele leeservaring waaraan ik nog vaak terugdenk en het boek was zonder die toevallige associatie, vermoed ik, nooit op mijn leesstapel beland.
Je kunt het toeval echter ook een handje helpen. Zit je verlegen om goede boeken en raden de eindeloze algoritmen van online boekenwinkels en -platforms je steeds hetzelfde genre aan? Dan is de zogenaamde ‘leesautobiografie’ een mooie manier om nieuw leesgeluk op het spoor te komen. In zo’n leesautobiografie doet iemand uit de doeken welke boeken hem of haar hebben gevormd. Zo schrijft Eric de Rooij, die ik persoonlijk ken, in het mooie en openhartige *Uit tallozen, jij. Een leven lezen* (2025) over de liefde voor lezen die werd aangewakkerd door de Alex-strips van Jacques Martin en de avonturen van Old Shatterhand in de boeken van Karl May. In een leesautobiografie hoeft het dus zeker niet alleen over ‘hoogstaande literatuur’ te gaan, wat dat ook moge zijn, maar het mag natuurlijk wel. Ogenschijnlijk moeiteloos en in een persoonlijke stijl rijgt De Rooij de uiteenlopende boeken aaneen die hem vormden; van Suske en Wiske tot Couperus en van Snuf de hond tot Louis-Ferdinand Céline. Hoezeer ‘een leven lezen’ hem als persoon heeft gevormd, blijkt gaandeweg het boek, waarbij De Rooij verhaalt over homoseksualiteit, klassenongelijkheid en andere thema’s die bij het (op)groeien, van kind tot volwassene, van jongen tot man, van lezer tot schrijver, een grote rol kunnen spelen. De Rooijs openhartigheid deed me ook denken aan een fragment uit Man o man (2017) van Nathan Vos, die een klein hoofdstukje wijdt aan boeken die je, volgens hem, ‘kunnen helpen te beseffen wat het is om een man te worden en wat ervoor nodig is’, die je helpen je gevoelsleven te ontwikkelen in plaats van weg te drukken.
Eric de Rooij – Uit tallozen, jij (2025). Afbeelding van Uitgeverij Kleine Uil.
Dat literatuur een troostend effect kan hebben en dat de relatie met een boek kan aanvoelen vriendschap, wist de veertiende-eeuwse Italiaanse geleerde Petrarca al, vertelde hoogleraar Jürgen Pieters, auteur van *Een boekje troost* (2021), eens tijdens een conferentie. Daarbij speelt mee dat een boek een herkenbare werkelijkheid kan presenteren die het mogelijk maakt je eigen leven aan dat van een ander te spiegelen. Een dergelijke herkenning vond ik bijvoorbeeld in *Hersenorkaan* (2021) van de Vlaamse auteur Ann De Craemer, waarin ze op poëtische en vooral openlijke wijze vertelt over haar depressie. Haar depressie is duidelijk niet de mijne, maar toch bood het boek mij, op het juiste moment, herkenning en erkenning. Ook Eric de Rooijs leven en boekenkast verschillen van die van mij, maar het mooie van zijn boek is nu juist dat je mag deelnemen aan zijn gedachten- en gevoelenswereld, zonder dat er sprake is van een vergelijking of oordeel. De Rooij zegt het mooi in het afsluitende hoofdstuk van *Uit tallozen, jij* (2025): ‘Je hoeft niet begrepen te worden, je mag jezelf zijn, wetend dat dat heel ingewikkeld is. Maar je weet ook, er is telkens weer een boek dat je inzicht en uitzicht verruimt.’ Mijn inzicht en uitzicht zijn inderdaad verruimd door De Rooijs beschouwingen. Evenals mijn almaar uitdijende boekenstapel, overigens, want dat is het risico van *Uit tallozen, jij*.
Hoe kom je aan goede, betekenisvolle boeken? En dan bedoel ik niet hoe je die boeken in je bezit krijgt, dat spreekt voor zich, maar hoe je ze op het spoor komt. De boeken die tot nu toe de grootste impact op mijn leven hadden, waren niet zelden toevalstreffers, zoals Yukio Mishima’s*Het gouden paviljoen* (1956) dat in de boekenkast van mijn muziekleraar stond en door een geïmproviseerd riedeltje op de mondharmonica – ik deed een poging tot een toonladder – ter sprake kwam. Het is een prachtige, schokkende en emotionele leeservaring waaraan ik nog vaak terugdenk en het boek was zonder die toevallige associatie, vermoed ik, nooit op mijn leesstapel beland.
Je kunt het toeval echter ook een handje helpen. Zit je verlegen om goede boeken en raden de eindeloze algoritmen van online boekenwinkels en -platforms je steeds hetzelfde genre aan? Dan is de zogenaamde ‘leesautobiografie’ een mooie manier om nieuw leesgeluk op het spoor te komen. In zo’n leesautobiografie doet iemand uit de doeken welke boeken hem of haar hebben gevormd. Zo schrijft Eric de Rooij, die ik persoonlijk ken, in het mooie en openhartige *Uit tallozen, jij. Een leven lezen* (2025) over de liefde voor lezen die werd aangewakkerd door de Alex-strips van Jacques Martin en de avonturen van Old Shatterhand in de boeken van Karl May. In een leesautobiografie hoeft dus zeker niet alleen over ‘hoogstaande literatuur’ te gaan, wat dat ook moge zijn, maar het mag natuurlijk wel. Ogenschijnlijk moeiteloos en in een persoonlijke stijl rijgt De Rooij de uiteenlopende boeken aaneen die hem vormden; van Suske en Wiske tot Couperus en van Snuf de hond tot Louis-Ferdinand Céline. Hoezeer ‘een leven lezen’ hem als persoon hebben gevormd, blijkt gaandeweg het boek, waarbij De Rooij verhaalt over homoseksualiteit, klassenongelijkheid en andere thema’s die bij het (op)groeien, van kind tot volwassene, van jongen tot man, van lezer tot schrijver, een grote rol kunnen spelen. De Rooijs openhartigheid deed me ook denken aan een fragment uit Man o man (2017) van Nathan Vos, waarin hij een klein hoofdstukje wijdt aan boeken die je, volgens hem, ‘kunnen helpen te beseffen wat het is om een man te worden en wat ervoor nodig is’, die je helpen je gevoelsleven te ontwikkelen in plaats van weg te drukken.
Eric de Rooij – Uit tallozen, jij (2025). Afbeelding van Uitgeverij Kleine Uil.
Dat literatuur een troostend effect kan hebben en dat de relatie met een boek kan aanvoelen vriendschap, wist de veertiende-eeuwse Italiaanse geleerde Petrarca al, vertelde hoogleraar Jürgen Pieters, auteur van *Een boekje troost* (2021), eens tijdens een conferentie. Daarbij speelt mee dat een boek een herkenbare werkelijkheid kan presenteren die het mogelijk maakt je eigen leven aan dat van een ander te spiegelen. Een dergelijke herkenning vond ik bijvoorbeeld in *Hersenorkaan* (2021) van de Vlaamse auteur Ann De Craemer, waarin ze op poëtische en vooral openlijke wijze vertelt over haar depressie. Haar depressie is duidelijk niet de mijne, maar toch bood het boek mij, op het juiste moment, herkenning en erkenning. Ook Eric de Rooijs leven en boekenkast verschillen van die van mij, maar het mooie van zijn boek is nu juist dat je mag deelnemen aan zijn gedachten- en gevoelenswereld, zonder dat er sprake is van een vergelijking of oordeel is. De Rooij zegt het mooi in het afsluitende hoofdstuk van *Uit tallozen, jij* (2025): ‘Je hoeft niet begrepen te worden, je mag jezelf zijn, wetend dat dat heel ingewikkeld is. Maar je weet ook, er is telkens weer een boek dat je inzicht en uitzicht verruimt.’ Mijn inzicht en uitzicht zijn inderdaad verruimd door De Rooijs beschouwingen. Evenals mijn almaar uitdijende boekenstapel, overigens, want dat is het risico van *Uit tallozen, jij*.
Gisteren was ik in de UB (Universiteitsbibliotheek) en daar werd ik blij verrast door het volgende citaat van The Smiths. Mooi dat het een prominente plek in dit thuishonk voor boekenliefhebbers heeft gekregen!
There’s more to life than books you know, but not much more.
Het citaat komt overigens uit het nummer Handsome Devil en het gaat om een van de laatste zinnen — even doorluisteren dus, maar dat is zeker geen straf.
