Tijdens een whiskyproeverij afgelopen zaterdag hoorde ik de ‘whisky-gids’ de volgende zin zeggen: ‘Als je van hout houdt, houd je van hout.’ Dat was natuurlijk een cadeautje voor een taalkundige met al een paar kleine, maar straffe slokjes whisky achter de kiezen. Enigszins jolig vroeg ik de gids die zin te spellen, maar hij kaatste de vraag terug en gelukkig lukte het mij nog prima. Het is wel echt een leuke zin, omdat je naast natuurlijk het zelfstandig naamwoord hout het homofone (gelijkklinkende) werkwoord houden zowel na het onderwerp in de tweede persoon je hebt (‘als je… houdt’ met een t), als ervoor (‘houd je van…’ zonder t). Uit de resultaten van eerder onderzoek met Mette Rebel (2025) weten we inmiddels hoe moeilijk die vormen gevonden worden.
Mocht je je trouwens afvragen waarom het over hout gaat tijdens een whiskyproeverij: de houten vaten waarin whisky opgeslagen wordt en rijpt, is van grote invloed op de smaak.
Onlangs liep ik door mijn geboortedorp Benthuizen. Omdat ik met mijn zoontje van 1 aan de hand liep, keek ik veel naar beneden en daar zag ik onderstaande stoeptegel.
‘Houdt de straat schoon’
Nu weten we uit onderzoek (Reuneker & Hogewoning, te verschijnen) dat de gebiedende wijs door velen moeilijk wordt gevonden en dat er nogal wat stemmen opgaan die beweren dat houdt hier (ook) goed is. Dat klopt echter niet. Meestal wordt hierbij een appèl gedaan op het verleden, want niet eens zo heel lang geleden hadden we een meervoudsvorm van de gebiedende wijs (of imperatief) die je, inderdaad, met een t na de stam schreef, zoals in het onderstaande voorbeeld uit de jaren ’50.
Wordt lid. Verenigt alle luchtvaartgezinde Nederlanders. (Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart, circa 1950)
Pas in de officiële spelling van 1995 werd expliciet vermeld dat de goede vorm van de gebiedende wijs de vorm zonder t na de stam is, zonder dat daarbij onderscheid tussen enkelvoud en meervoud wordt gemaakt, zoals mijn student-assistente Franka Hogewoning en ik laten zien in een inventarisatie van alle edities van de Woordenlijst der Nederlandse Taal. De Nederlandse Taalunie, die erover gaat, zegt er het volgende over.
In de Leidraad, onderdeel van de Woordenlijst Nederlandse Taal en daarmee van de officiële spelling van het Nederlands, staat pas sinds 1995 vermeld dat de ‘gebiedende wijs wordt uitgedrukt door de stam van het werkwoord’ (Nederlandse Taalunie, 2005, p. 75).
Inmiddels is de vorm met slot-t echt verouderd (‘archaïsch’) en schrijf je bij de gebiedende wijs alleen de stam.
