§389. De brief van 22 september
Laatst kocht ik een exemplaar in eerste druk van Tonke Dragts De Zevensprong. Het is mijn favoriete jeugdboek en herlezen levert altijd weer een fijne, vertrouwde ervaring op, maar ook een kans om iets nieuws in iets ouds te ontdekken.
Vandaag, donderdag 24 september, las ik het eerste hoofdstuk. Daarin ontvangt meester Frans van der Steg een brief waarin hij door ‘Gr… Gr…’ (Graaf Grisenstijn, zo komen we later te weten) wordt uitgenodigd in diens woning, het Trappenhuis. De ontmoeting zal de dag erna plaatsvinden, op vrijdag 25 september en, inderdaad, Frans bevestigt even later, wanneer hij terugrekenend naar het moment dat hij zijn leerlingen over de te verwachten brief vertelde, dat het op het moment van lezen donderdag 24 september is. Toevallig dat ik precies vandaag het boek en dit hoofdstuk lees!
Deze toevalligheid zette mij ook even aan het denken. Kunnen we, net als meester Frans, terugrekenen en bepalen in welk jaar rond het originele verschijningsjaar van het boek, 1966, de 24e september op donderdag viel? Zo ja, dan zouden we kunnen aannemen dat het boek zich in dat jaar afspeelt. Voor een nerd als ik leuk, voor bijna alle anderen waarschijnlijk een te diep konijnenhol…
Het blijkt dat 24 september in 1966 op zaterdag viel, wat betekent dat de datum het jaar ervoor op vrijdag viel en — raak! — in 1964 op donderdag.
Zou het kunnen dat Tonke Dragt het boek situeerde in dat jaar en het misschien ook wel in dat jaar schreef? Dat eerste zou goed kunnen, maar het laatste eigenlijk niet. Eerst heb ik even gezocht naar het typerende woord brozem (een nozem op een brommer; een van de weinige verouderde elementen in het verder tijdloze verhaal), om te kijken vanaf welk jaar dat gebruikt werd, maar dat werd al in 1962 in woordenboeken opgenomen, het WNT geeft een citaat uit 1961 en het woord was toen waarschijnlijk al een tijdje in gebruik. (Zie ook Ensie.) Dat vertelt ons helaas dus niets over het jaar van schrijven van Dragts boek. Toch denk ik dat het verhaal later geschreven is en wel in 1966, de jaar van publicatie inderdaad. Op de site De Zevensprong lezen we namelijk het volgende.
Het zou op dat moment nog zo’n 15 jaar duren voordat Tonke Dragt deze fantasie over de ‘verborgen zevende weg’ samen met tal van andere elementen, gaat gebruiken in een boek. In 1966 krijgt Tonke Dragt de vraag van de Vereniging voor Volksonderwijs om voor hun 100 jarig bestaan in 1967 een kinderboek te schrijven, waarbij fijn zou zijn als er een school of een onderwijzer in zou voorkomen. En zo geschiedde.
De eerste zin verraadt dat het verhaal wellicht al langer in haar gedachten zat en wie weet in allerlei aantekeningen of kladversies voorzichtig vorm kreeg, maar het echte schrijven gebeurde dus later dan het jaar waarin het zich, althans volgens mijn vermoeden op basis van het bovenstaande, afspeelt. Ik heb geen verder bronnenonderzoek, dus wie is er meer bekend of valt dit beter uit te zoeken, maar dit was, in de geest van het geheimzinnige verhaal, voor nu een heel vermakelijke exercitie. Vind ik zelf dan.