Eerst fietste ik, precies om 7 uur ‘s ochtends, vanuit het vakantiehuis in Valdidentro naar Bormio, zo’n 10 kilometer, vooral naar beneden. Om ongeveer 7:20 begon ik aan de klim vanuit Bormio — klassiek vanaf Piazza Cuovo over de Via Roma naar de eerste haarspeldbocht van de Passo dello Stelvio. Daar begon het haarspelden tellen: veertig in totaal en vanaf beneden tellen ze af naar boven. Een fijne houvast. 

Aangezien ik wel een klimmersbouw heb, maar zeker geen ervaren klimmer ben, wist ik niet zo goed wat ik kon verwachten; de Stelvio heeft toch wel een naam als zware klim. Het viel echter alles mee. Natuurlijk, er zaten, zeker in de eerste acht en laatste twee kilometer zware stukken in van 10 tot 14 procent, maar ik ben slechts eenmaal uit het zadel gegaan en écht nodig was dat ook toen niet. Verder was het gewoon heel gestaag klimmen met een percentage rond het gemiddelde van zo’n 8 procent. Op de een of andere manier schoot me tijdens de 1:50 uur die ik nodig had voor de beklimming een paar keer door het hoofd dat ik me best zorgen zou kunnen maken over ‘hoe ver nog?’, ‘wordt het nog zwaarder?’ Het gekke, of eigenlijk vooral mooie was dat ik die zorgen meer verwachte dan ze echt ervoer. Ik was vroeg vertrokken op een maandagochtend, de temperatuur was perfect en er was tijdens de heenrit nog weinig verkeer. Ik genoot gewoon van het moment en dat was heerlijk.

Het was ook leuk om mijlpalen te bedenken; haarspeldbocht nummer X, nog Y kilometer, over de helft, boven de 2000 meter-grens, boven de boomgrens, et cetera. Ik denk dat dat misschien het voordeel is van marathons in de benen en het hoofd hebben: je bent gewend aan lange duurinspanningen, zowel fysiek als mentaal. Natuurlijk hielpen de werkelijk fenomenale uitzichten ook veel. Én: ik zag en hoorde roofvogels en een heuse bergmarmot! Er waren, toen ik naar boven klom, nog heel weinig andere fietsers — ik heb er een handjevol ingehaald, dat was het. Ik werd zelf overigens hard ingehaald door een enorme, ronkende Lamborghini, wat ik wel weer leuk vond.

Eenmaal boven, op 2758 meter, belandde ik toch enigszins in een circus met winkeltjes, muziek en ook op maandagochtend rond 9 uur al vrij veel mensen, maar ik vond dat eerlijk gezegd ook wel gezellig. Ik heb wat aardige mensen gesproken, maar nog weinig wielrenners; die startten, getuige de tegenliggers op de afdaling, toch later, denk ik. De 21,1 kilometer met 1555 hoogtemeters vormden echt een heel mooie ervaring.

Had ik spijt dat ik mijn oude racefiets — wel een Opera/Pinarello, maar al minstens twintig jaar oud — meehad? Deels. De Bianchi staat thuis en die wilde ik niet twee weken buiten naast vakantiehuizen in ‘the middle of nowhere’ hebben staan als het niet hoefde, maar tijdens de heerlijke afdaling miste ik de scherpte van de schijfremmen wel en een zwaarder frame met slechts 9-speed cassette is ook niet meer ‘je van het’. Voordeel is wel dat ik deze fiets heelgoed ken en dat de velgremmen van de oude Opera op zich nog zeer goed dienst deden, maar toen ik bij het afdalen de 70km/u aantikte, schoot de gedachte aan mijn zoontje door mijn hoofd en liet ik de lichte angst die ik voelde toch een keer een verstandige raadgever zijn: niet harder dan dit. Het afdalen was heerlijk — weidse uitzichten op de haarspelden die nog volgden, best een goed wegdek en gewoon lekker wielertrui open en de wind het lichaam laten koelen.

Eenmaal terug bij het begin van de pas vervolgde ik de weg naar mijn startpunt in Bormio, om daar eventjes op vrouw en kind te wachten. Die hadden samen een mooie hike rond Bormio gemaakt en toen ik ze aan zag komen lopen, viel me direct op dat mijn vrouw de zoon zijn wielershirt had aangetrokken. Wat een leuke en liefdevolle verrassing!

We sloten de mooie ochtend gedrieën even mooi af met gezamenlijke koffie en echt Italiaans lekkers. Eenmaal terug bij het vakantiehuis bekroop me dat gevoel dat je ook na andere ervaringen hebt waarnaar je hebt uitgekeken: nu is het voorbij. Dat vertelt me wel dat het gewoon echt een goede ervaring was. Ik ben voel me er dankbaar voor. Wellicht later deze week nog een keer omhoog, maar dan de volgens sommige ‘echt klassieke’ route vanuit Prato, maar de vraag is of de planning en omstandigheden dat toelaten. Het is en blijft in eerste instantie een familievakantie, dus gezamenlijke activiteiten gaan voor en plezier ik de Italiaanse zon is het best als je die met elkaar deelt.

De Kreuzbergpas vanuit Hermagor was, met zo’n 700 hoogtemeters tot aan de top van de Kreuzberg en op de rit in totaal 900 hoogtemeters, veelal geleidelijk met een gemiddeld hellingspercentage van 4-5%, op een een aantal mooie haarspelden van 12-14% na. Het was omhoog wel even werken, maar eigenlijk was ik boven voordat ik doorhad dat dat het hoogste punt was. Daarna was het nog even wat klimmen en dalen naar de daadwerkelijke Weissensee, die een schitterend uitzicht bood.

Het was een mooie ochtend met veel plezier op een vrij rustige weg en voor de afdaling genoot ik nog even rustig van koffie met zo’n echte verse Oostenrijkse, flink zoute pretzel.

Sleutelbeentest, ook bij het dalen, geslaagd!

Elevation profile

We left from the carpark at the Old Town of Kotor, next to the Voli Supermarket, at 6.15 am, to be back before the real August heat would strike. Which it did, because when we got back down, around 12 ‘o clock, it was 46 degrees Celciua…

The hike was great and although it was a continuous climb to the top, only the last kilometer or so became steeper. The cafe at the top, Nevjesta Jadrana, wasn’t open yet, because we arrived around 8.30 am and it opens at 9.00 am, but we just sat on a bench, ate and drank some of our own food and drinks with our son, and waited until 9 am to have a coffee at the cafe before heading down the same way we got up.

View of Kotor from the top

The hike features stunning views, and follows a pretty good, sometimes rocky paths (don’t be afraid, no stairs or steps!).

The paths on the Ladder of Kotor

There’s also a nice little goat farm along the way. You can buy drinks and goat cheese there, if you want to.

Goat farm

We met nice people, took some great pictures and just had a good time, although our son didn’t like it anymore half way down, probably because of the heat. We kept him hydrated, sunscreened, sun-hatted (is that a word?), and in the shade as much as possible. Although, because we started early in the morning, we didn’t see more than four or five people on the way up, there were significantly more people heading up when we got down. They walked in the full sun and heat, so if there’s one tip we’d give you when you’re doing this hike in summer: start early and enjoy the shade. For parents of young children: this hike isn’t doable with a stroller, but carrying your kid on your back was fine. This is just our experience, so don’t take this as advice — be wise and careful with your kid, and yourselves!

Stunning views

PS Although the path is clear, I always like having a gpx on my Garmin watch just to check the route and the remaining distance and elevation. Here you go: https://www.reuneker.nl/files/downloads/route_ladder_of_kotor_2025.zip.

Jaco Benckhuijsens Man in het wild

In het boek vertelt Benckhuijsen op prettige wijze over zijn vouwkajakreizen langs drie wilde kustgebieden in de Grote Oceaan: de Aleoeten, Papoea-Nieuw-Guinea en Vuurland. Ik vond het tijdens het lezen vooral heel mooi hoe hij contact met anderen weet te maken en hoe hij dat heel menselijk en invoelend beschrijft. Verder was ik onder de indruk van de reizen zelf en vooral van de zelfredzaamheid die hij nastreeft en beschrijft; niks geen back-up-voertuigen of volgboten. Sterker nog, in het laatste deel kajakt hij zonder vergunning (en eigenlijk met verbod) langs de randen van Vuurland en weet hij in het boek het extreme karakter van zijn tocht te beschrijven, zonder dat je overigens ook maar ergens het idee van borstklopperij krijgt. Natuurlijk is het heel wat, zo’n reis vol gevaren, maar hij kiest er zelf voor en prijst zich gelukkig dát hij zo’n keuze kan maken.

Een aanrader, dit boek, voor iedereen die van mooie, bijzondere en spannende reisverhalen vol bespiegelingen houdt. Het is te koop op https://jacobenckhuijsen.bandcamp.com/album/muziek-man-in-het-wild.

De wegbewijzering van de Zevensprong-route

Bij De Heikamp dronken we koffie en kochten we het routeboekje. Ik had de route ook als GPX-bestand, maar het boekje is wel echt een aanrader, ook als je de (erg leuke) opdrachten niet wilt doen; wij zouden bijvoorbeeld pardoes langs café De Rode Man zijn gelopen als we het gidsje niet in de hand hadden.

Vrij snel zagen we al de steen met daarop een deel van de voorspelling uit het boek en we vervolgden de weg over schitterende bospaden.

Een deel van de voorspelling

Ondertussen lazen we wat in het routeboekje en hadden we ook buiten het boek voldoende gespreksstof. Over vijftien kilometer wandelen doe je lekker lang als je vaak stilstaat om wat te bekijken in de mooie najaarszon. Heerlijk. We misten, zoals gezegd, bijna café De Rode Man, waarvoor je het terrein van camping De Tamaring op moet. Het terras(je) is in het najaar/de winter niet open, maar je kunt er zonder problemen rondkijken. Geen koffie dus — sowieso zijn er weinig tot geen etablissementen op de route, behalve richting het einde in het centrum van Ruurlo — maar dat is voor een kinderfietstocht natuurlijk niet zo gek.

Rond lunchtijd kwamen we in het bos de beroemde wegwijzer tegen. We spraken daar een echtpaar waarvan de man zich nog wist te herinneren dat er opnames voor de tv-serie werden gemaakt. Hij werd gevraagd zijn brommer koest te houden, omdat het knetterende geluid anders de opnames zou verstoren. Leuk om gewoon even een praatje te maken met iemand bij wie dat zichtbaar allerlei herinneringen opriep.

De beroemde wegwijzer uit de tv-serie

Aan het einde van de route kwamen we bij het spektakelstuk — het kasteel waar, in de serie, Geert Jan met zijn boze oom en dito personeel woont en waar leraar Frans van der Steg hem lesgeeft. Het kasteel van Ruurlo is nu een museum, maar je kunt er ook gewoon mooi omheen lopen door de kasteeltuin en de pracht van het pand bewonderen. Natuurlijk bedenk je dan waar zich de taferelen uit het boek of de serie afspeelden. Waar zette Frans de Rode bijvoorbeeld zijn ladder neer om de schat te zoeken en Geert Jan te redden?

Kasteel Ruurlo

We boften, zoals te zien is op de foto’s, overigens enorm met het prachtige eindnovemberweer en dat maakte deze dag een heel mooie trip down memory lane. Voor iedereen die warme herinneringen heeft aan het boek en/of de serie: een aanrader!

Totalen

• Afstand: 190,9km
• Hoogtewinst: 14.254m
• Hoogteverlies: 14.229m

De tocht goed afsluiten

Wat een geweldige ervaring, de TMB. Een echte aanrader!

Afstand: 4,4km

Hoogtewinst: 184m

Hoogteverlies: 274m

Links: Route etappe 11 (GPX)

We vertrekken richting Arguiette d’Argentierre en de eerste klim valt mee. Ook de trapjes die je soms moet beklimmen — en waarvoor elk boekje waarschuwt — vallen alleszins mee en we hebben voor het eerst echt supermooi en zonnig weer. Heel fijn, want dit is de etappe met bijna constant uitzicht op de Mont Blanc. Wat een geluk en wat een grandeur, zeg, dat massief. Het is echt genieten onderweg en je kunt het niet helpen je, omringd door alle bergen, enigszins nietig te voelen als mens. Voor de tweede klim eten we onze picnic (stokbrood met kaas, tomaat, sla en ei) en vervolgen we de weg, waar we even later een restaurant vinden met exorbitante prijzen, precies zoals ons boekje het beschreef — dik zes euro voor een sinaasappelsap! We houden het wel bij water. Na een korte stop beginnen we aan de tweede beklimming en na een kort after lunch-dipje komt de vaart er weer in. We zien op de flinke weg omhoog meerdere steenbokken. Echt heel gaaf om te zien en na het trotseren van een paar sneeuwvlakken zien we zelfs een hele steenbokkenfamilie. We zijn dan bijna op het hoogste punt.

Steenbokken

We komen weer verschillende keren mensen tegen die we ook in de hutten hebben ontmoet en iedereen is erg aardig. Het delen van zo’n tocht schept ook een band, dus het is leuk elkaar steeds te zien. Na het laatste trapje wacht ons een geweldig uitzicht, maar, zoals op wel meer punten vandaag, ook een mensenmassa, omdat hier ook skiliftjes naartoe gaan. Dat doet toch wat afbreuk aan de meer solitaire ervaring die de TMB biedt.

Met touwladders omhoog

We maken wel gebruik van de mogelijkheid eindelijk een ijsje, of, in mijn geval, een crêpe met Grand Marnier, te eten. Heerlijk! We denken nu nog dat we ‘alleen nog maar’ hoeven afdalen naar Les Houches, maar die tocht blijkt veel en veel langer te zijn dan gedacht. We rekenden op een laatste kilometer of vier, hooguit vijf, maar dat werden er bijna dubbel zoveel en dalen blijft toch ook zwaar, al gaat het wel sneller dan klimmen. Het laatste deel glooit lekkerder naar beneden en loopt prachtig door de bossen. We komen, eindelijk, aan bij de hut in Les Houches waar we tien dagen geleden onze tocht zijn gestart. Dat levert een mooie, maar ook bizarre ervaring op, want het voelt alsnog het veel langer geleden is. Iets later komen ook verschillende groepjes aan die we de afgelopen anderhalve week steeds zagen. Het was een heel gezellig weerzien en we proostten met wijn en bier op een geslaagde tocht en een mooie prestatie.

Afstand: 25,1km

Hoogtewinst: 2382m

Hoogteverlies: 2662m

Links: Route etappe 10 (GPX)

Boven op de eerste col de Balme dronken we koffie en vervolgden we de weg. Er kwam al vrij snel een verkorte route naar Tré le Champ, maar we kozen toch voor de originele route. Die was op zich prachtig, maar omdat we weer moesten klimmen, liepen we recht een wolk in en was het weer koud, nat en winderig. Ook de route moesten we een paar keer opzoeken, maar uiteindelijk was het toch een mooie tocht. Met helder weer heb je hier de beste uitzichten op de Mont Blanc, maar wij hadden vooral mist. Gelukkig brak het soms open en dan geniet je extra van het prachtige uitzicht op de bergtoppen. Een redelijk lange afdaling volgde en na zo’n 15 kilometer zagen we La Boerne, onze hut voor vandaag, al liggen.

Het is by far de kleinste en knuste hut van de toch. Misschien niet de meest comfortabele, maar wel een geweldige ervaring. Omdat we vrij vroeg aankwamen, lopen we nog een lusje naar Argentière en daarna ga ik nog een stuk hardlopen naar de lift voorbij het plaatsje Le Tour. Daar kom ik nog langs ‘Le Balcon’, waar ik in een beekje even lekker de voeten kon afkoelen. Na 10 kilometer was ik weer terug bij La Boerne en na een lekkere douche volgde een heerlijk diner van sla, rijst, stokbrood en gestoofde groenten (voor de vegetariër). Daarna vroeg naar bed, want morgen staan we om 6.00 uur op, omdat de laatste etappe mooi maar lang wordt. We hebben er nu al zin in!

Afstand: 17,8km

Hoogtewinst: 1386m

Hoogteverlies: 1269m

Links: Route etappe 9 (GPX)

Flink klimmen

We klimmen en klauteren ons een weg naar boven en het wordt steeds kouder, natter en glibberiger. Dit voelt niet slim, maar omdraaien is op een gegeven moment eigenlijk geen optie meer. We zetten onze tocht dus voort en moeten over rotsen, door een stuk sneeuw en we krijgen het flink koud. We doen ruim vier uur over een kilometer of drie, vier, maar dat zit ‘m vooral in het lastige terrein en meer dan 1000 hoogtemeters. Eenmaal boven aangekomen, op 2657 meter, genieten we van het uitzicht. Ondanks, of misschien dankzij de regen is dat adembenemend; een dal vol mist en regen, gletsjers, ijs en groene boomtoppen. We staan te verkleumen, maar genieten er toch heel erg van.

Koud, maar mooi

Door het weer komen we de hele dag bijna helemaal niemand tegen. Begrijpelijk en eigenlijk versterkt dat de ervaring wel. De weg naar beneden is lang, maar wordt na ongeveer 500 meter een stuk beter te doen. We nemen wat koffie en eten onze picnic op om weer wat op kracht te komen. Na ongeveer tien kilometer komen we al aan bij een hutje, waar we koffie, thee en bouillon drinken. De aardige eigenaresse (tevens yogagoeroe) had nog wat broodjes over en gaf die aan ons. Na de tegenvallende picnic (een soort zure rijst) gingen die er wel in! Vanaf hier is het nog een paar kilometer naar Trient en die tocht is modderig door de regen, maar verder erg gemakkelijk en mooi. We lopen langs een soort aquaduct met allerlei door water aangedreven spelletjes. Erg leuk om te zien! We zien links van ons een roze kerkje opdoemen en weten dan dat we er bijna zijn. Eenmaal in Trient zien we de bordjes van La Grande Ourse, wat betekent dat we deze toch vrij zware dag overleefd hebben! Ik ga na aankomst nog een stukje hardlopen en besluit naar Col de Forclaz te lopen. Daar komen we vanwege de alternatieve route niet langs, namelijk. Na weer flink wat hoogtemeters keer ik in Forclaz om, om daarna lekker met een flinke vaart af te dalen. Daarna douchen, een aardig diner (soep, rijst met groentecurry en een stukje appelgebak) en lekker naar bed. We kijken terug op een dag met misschien niet zo’n slimme routekeuze, maar het voelde wel als een flinke inspanning door het ruige terrein die beloond werd en waar je aan het einde van de dag heel tevreden en gelukkig op kunt terugkijken.

Afstand: 13,9km

Hoogtewinst: 1420m

Hoogteverlies: 1770m

Links: Route etappe 8 (GPX)